Dünya Bankası ve IFC tarafından yayınlanan İş Yapma Kolaylığı (Doing Business) 2008 Raporu'na göre bu yıl Doğu Avrupa ve eski Sovyetler Birliği ülkeleri iş yapma kolaylığı bakımından Doğu Asya'yı geride bıraktı. Sıralamaya dahil edilen 178 ekonomi arasında iş yapma kolaylığı bakımından ilk sırada yine Singapur yer alıyor. Ancak eski Doğu Bloku ülkelerinin atağı çarpıcı. Bölge ekonomilerinden birkaçı bu açıdan bir çok Batı Avrupa ülkelerinden bile ileride. Bölgeden elde edilen sonuçlar iş ilişkilerinin kolaylaştığını ve işletmelerin daha önce görülmedik hızlara faaliyete başladığını gösteriyor.

DÜNYA'nın ulaştığı raporda özetle şunlar yer alıyor:

• En çok reform yapan 10 ülke arasında ilk sırada Mısır yer alıyor. Mısır'ı sırasıyla, Hırvatistan, Gana, Makedonya, Gürcistan, Kolombiya, Suudi Arabistan, Kenya, Çin ve Bulgaristan izliyor. Rapora göre, dünya ölçeğinde, Nisan 2006 ve Haziran 2007 arasında, 98 ekonomide 200 reform uygulamaya konuldu.
  
  
• Hırvatistan, işletme kurmayı kolaylaştırma, mülkiyet haklarını sağlamlaştırma, yatırımcının korunmasını güçlendirme, krediye erişim imkanlarını artırma, vergi yükünü azaltma ve giderleri düşürürken ticareti kolaylaştırma anlamında bölgedeki en reformcu ülke.
  
  
• İki yıl önce, Hırvatistan'da mülkiyet tescili 956 gün sürüyordu. Şimdi ise 174 gün sürüyor. Prosedürlerin tek merkezde toplanması ve emeklilik ve sağlık hizmetlerinin kaydının çevrimiçi yapılmasının mümkün olması ile, şirketlerin faaliyete geçişi de hızlandı. Kredi almak da artık daha kolay: yeni bir kredi bürosu kuruldu ve birleşik sicilde menkuller için harçlar artık tek bir yerde alınıyor. İlk iki ayda 1.4 milyar dolar tutarında kredi tescil edildi. Bunlara ek olarak, ülkenin iflas kanunlarında değişiklikler ile iflas kayyımları için profesyonel şartlar ve daha kısa süreler getirildi.
  
  
• Macaristan girişimcilerinin bir başlatmalarını ve faaliyete geçirmelerini kolaylaştırdı. Yeni Şirketler Kanunu ve Şirketler Usul Kanunu şirketler için standart formlar, bir "sessizlik kabuldür" kuralı ve elektronik şirket tescili getirdi. Bu değişiklikler bir işletmenin faaliyete geçiş süresini 38 günden 16 güne indirdi, giderler de azaldı. Macaristan mülkiyet tescili sürecini de hızlandırdı ve iflas Kanununda değişiklik yaparak alacaklılara teminat üzerinde daha yüksek öncelikler tanıdı.
  
  
• Makedonya şirketlerin kuruluşu için asgari sermaye şartını kaldırdı, inşaat izinleri alma sürecini hızlandırdı, kurumlar gelir vergisini yüzde 12'ye indirdi (2008'de yüzde 10'a düşürülmesi planlanıyor) ve vergi ödeme usullerini basitleştirdi. İş yapma kolaylığı açısından 96. sıradan 75. sıraya yükseldi.
  
  
• Gürcistan altı alanda reformlar yaptı. Menkul kıymetler kanununda şirketlerin içinden kişilerin azınlık yatırımcıların paylarını almalarına imkan veren boşlukların kaldırılmasına yönelik değişiklikler dahil, yatırımcıların korunmasını güçlendirdi. Zor durumdaki bir şirketin tasfiyesi ya da bir borçlunun maaş varlığının elden çıkartılması ile ilgili süreleri kısaltan yeni bir iflas kanununu kabul etti. Gürcistan inşaat izinlerinin onay sürecini hızlandırdı ve mülkiyet tescili prosedürlerini basitleştirdi. Ödenmiş sermaye şartını kaldırarak şirket kuruluşunu kolaylaştırdı. Ayrıca, ülkenin özel kredi bürosu topladığı ve dağıttığı verilere perakendeciler, altyapı kurumları ve ticari alacaklılardan gelen ödeme bilgilerini de ekledi.
  
  
• Bulgaristan şirketlerin vergi yükünü hafifletti ve vergilerin çevrimiçi ödenmesini kolaylaştırdı. Bulgaristan ayrıca, mahkeme kararlarının uygulatılmasına yardımcı olmak için özel icra memurları uygulamasına yardımcı olmak için özel icra memurları uygulamasını da başlattı. Ve inşaat denetimlerinin yükünü azalttı.
  
  
• Özbekistan özel şirketlerin kendi istekleriyle tasfiyesi için özel bir prosedür oluşturdu ve kurumlar gelir vergisini yüzde 10'a düşürdü. Ayrıca, noter harçlarını mülk değerinin yüzde 10'undan alana göre bir ücrete düşürerek mülkiyet devri giderlerini de azalttı. Ve tescil kurallarını netleştirerek ve karmaşık prosedürleri kaldırarak şirket kuruluşunu kolaylaştırdı.
  
  
• Ermenistan iflas prosedürlerini iyileştiren yeni bir yasa kabul etti. Kredi verilerine çevrimiçi erişim sunan yeni bir kredi bürosu kuruldu. Ve yeni bir elektronik veri değişim sistemi (Direct Trader Input) ile gümrük komisyoncularının beyanları elektronik olarak vermelerine imkan tanıdı. Bu sistem gümrük belgelerini hazırlama ve verme süresini üç gün kısalttı.
  
  
• Çek Cumhuriyeti iş kanununda reform yaparak dünya çapında bu alanda en başta gelen reformcu oldu. Yeni iş kanunu iş saatleri konusunda daha fazla esneklik tanıyor ve işten çıkarma konusunda kısıtlamaları azaltıyor. Başka yerlerde de benzer reformlar istihdamı artırdı. Çek Cumhuriyeti inşaat izinleri ve yeni şirket tescili işlemleri de hızlandırdı.

Mevzuat rahatladıkça girişimci sayısı arttı

• Rapora göre, hükümetler iş yapma ile ilgili mevzuatı rahatladıkça, daha fazla girişimci iş yapmaya başlıyor. Raporun baş yazarı Simeon Djankov'a göre, bu özellikle Doğu Avrupa'da belirgin; "Doğu Avrupa yeni işletmelerin girişinde geçmişte Doğu Asya'daki büyümeye rakip nitelikte bir patlama yaşadı."
  
  
• Gürcistan'da şu anda her 100 kişi başına bir kayıtlı şirket düşüyor (Malezya ile aynı). Bu rakam Çek Cumhuriyeti ve Slovakya'da 13 (Singapur ile aynı), Estonya ve Polonya'da ise 12 (Hong Kong, Çin ile aynı). Djankov'a göre, "Yeni şirketlerin çoğu küresel lider halini alıyor. Örneğin Estonya kökenli yazılım şirketi Skype ve Çek otomobil üreticisi Skoda".
  
  
• Bölge çapında, Hırvatistan, Makedonya, Gürcistan, Belarus, Türkiye ve Bulgaristan iş yapma kolaylığı açısından çok gelişme gösterdi. Macaristan AB arasında en büyük sıçramayı yaptı. Eski sosyalist blok ülkeleri içinde işletmeler için en uygun koşulları sağlayan ülke olan Estonya dünya çapında iş yapma kolaylığı açısından 17. sırada yer alıyor. Gürcistan ve Latvia da ilk 25'in içinde.
  
  
• Raporun bulgularına göre iş yapma kolaylığı açısından en üst sıralarda yer alma girişimciler ve çalışanlar arasında kadın yüzdesinin yüksek olması ile ilişkili. Mevzuat reformunun gelişmesi özellikle kadınlar için büyük avantajlar getiriyor. Çalışmanın sözcüsü Dahlia Khalifa; "Kadınlar çoğu zaman onları korumayı amaçlayan ama aslında onları çok az iş güvenliği ve sosyal imkan olan enformel sektöre zorlayan düzenlemelerle karşılaşıyorlar."

Kaynak: Dünya Gazetesi, Washington